Şehirde dolaşırken, etrafınıza hiç bir çocuğun göz hizasından baktığınız oldu mu? Bernard van Leer Vakfı’nın “Şehri 95 santimden görseydiniz neyi değiştirirdiniz?” sorusu tam da bunu yapmayı öneriyor. İstanbul95 Projesi kapsamında Maltepe Belediyesi iş birliğiyle yürütülen Maltepe95 programının bir parçası olan Zümrütevler Meydanı Dönüşüm Projesi ise bu bakış açısıyla, özellikle çocukların ve ailelerin güvenliğini ön planda tutarak kentsel alanları iyileştirmeyi hedefleyen oldukça başarılı bir örnek. Nasıl mı? Gelin birlikte göz atalım.
İçerik
Zümrütevler Meydanı’nda Neler Oldu?
Zümrütevler Meydanı Dönüşüm Projesi, İstanbul95 programının Maltepe ayağı olarak hayata geçirildi. İstanbul95, kent yöneticilerine, plancılara ve tasarımcılara şehri üç yaşındaki bir çocuğun (95 cm boy) gözünden görmeyi ve buna göre düzenlemeler yapmayı öneriyor. Zümrütevler’deki dönüşüm ise tam anlamıyla bu fikrin ete kemiğe bürünmüş hali.
- Amaç: Proje, yaya güvenliğini artırmak ve özellikle çocuklar ile ailelerin kamusal alanları rahatça kullanabilmelerini sağlamak.
- Uygulama: 18 Ekim Cuma günü, Maltepe Zümrütevler Meydanı’nda ilk “kavşak dönüşüm provası” yapıldı. Bu prova, Maltepe Belediyesi ve Superpool iş birliğiyle, NACTO Global Kent Tasarımı İnisiyatifi’nin danışmanlığında gerçekleştirildi.
Taktiksel Şehircilik Nedir ve Nasıl Uygulandı?
Taktiksel şehircilik (taktiksel kentleşme), hızlı, düşük maliyetli ve katılımcı kentsel müdahalelerle şehir alanlarını deneyerek dönüştürmeyi amaçlar. Zümrütevler Meydanı’nda da tam olarak bu yöntem benimsendi:
- Geçici Uygulama (Ekim 2019):
- Yollar renkli boyalarla kaplandı.
- Trafik sakinleştirildi ve yeni oturma alanları oluşturuldu.
- Basit, düşük maliyetli oyun elemanları yerleştirildi.
- Dönüşüm Provası:
- Maltepe Belediye Başkanı ve mahalle sakinlerinin katılımıyla kavşaklar boyandı, düzenlemeler test edildi.
- İki aylık bir deneme sürecinde elde edilen veriler ve geri bildirimler ışığında projenin kalıcı hali şekillendirildi.
- Kalıcı Uygulama (Ağustos 2020):
- Yolların bir bölümü yaya öncelikli alanlara dönüştürüldü.
- Bu sayede 1.075 m² araç yolu yaya alanına çevrilerek 550 m²’lik yeni bir meydan kazandırıldı.
Zümrütevler Neden Seçildi?
Maltepe’nin 71.500 nüfuslu ve en yoğun iki mahallesinden biri olan Zümrütevler’de, halkın %30’dan fazlası 0-18 yaş aralığındaki çocuk ve gençlerden oluşuyor. Aynı zamanda açık alan ve park sıkıntısı nedeniyle ailelerin çocuklarını güvenle oyun alanlarına götürmesi zorlaşıyordu. Bu dezavantajlı durum, dönüşümün tam olarak Zümrütevler’de başlamasını gerektiren en büyük etkenlerden biri oldu.
Çocukların Gözünden Bir Mahalle
Zümrütevler’de neredeyse her gün yüzlerce çocuk okula yürüyerek gidiyor. Ancak araç trafiği yüzünden bu yolculuklar oldukça tehlikeli olabiliyor. Dönüşüm projesi, kavşaklar ve sokakları çocuk odaklı tasarlayarak “acaba bir çocuk kendini burada güvende hisseder mi?” sorusunu merkeze aldı.
- Araçlar için daraltılmış yollar ve hız kesici önlemler
- Yayalar için geniş kaldırımlar ve yaya geçitleri
- Oyun oynanabilecek, sosyal etkileşimi güçlendirecek renkli alanlar
Böylece çocuklara “Burada yürümek bana keyif veriyor, kendimi güvende hissediyorum” duygusu aşılanmak istendi.
Proje Sonrası Değişimi Rakamlarla Görmek
Taktiksel şehircilik sadece kağıt üzerinde kalmadı; sonuçlar proje uygulanmadan önce ve sonrasında yapılan gözlem ve ölçümlerle de desteklendi:
- %72: Meydanda vakit geçiren insan sayısındaki artış
- 3,5 Kat: Bebek ve küçük çocuk sayısındaki artış (Hafta içi öğleden sonra gözlemlerine göre)
- 2 Kat: 5-12 yaş arası çocuk sayısındaki artış
- %61: Arkadaşlarıyla oyun oynayan çocukların oranı
- 10 Kat: Yaşlıların meydanda vakit geçirme oranındaki artış
- %21: Meydandan geçen yaya sayısındaki artış
- %30: Kaldırım kullanımındaki artış
- %43: Tek başına yürüyen çocukların sayısındaki artış
Bu veriler, projedeki ilk hedef olan “çocuklar ve aileler için güvenli ve keyifli bir kamusal alan yaratma” amacına ulaşıldığını oldukça net bir şekilde gösteriyor.
Akıllı Şehirler ve Zümrütevler Deneyimi
Zümrütevler Meydanı Dönüşüm Projesi, akıllı şehirler konseptiyle de yakından ilişkili. Her ne kadar projede doğrudan teknolojik altyapılar kurulmamış olsa da, akıllı şehirlerin temel prensiplerinden olan:
- Veri Odaklı Yaklaşım: Ölçüm ve gözlemlerle projenin başarı düzeyinin izlenmesi,
- Katılımcılık: Mahalle sakinlerinin ve yerel yönetimin sürece dahil edilmesi,
- Sürdürülebilirlik ve Yaşanabilirlik: Trafik odaklı bir alanı yaya dostu ve sosyal etkileşimi artıran bir meydana dönüştürme,
bu projede somut bir şekilde hayata geçirilmiş durumda. Benzer projelerde ileride sensörler veya akıllı aydınlatma sistemleri gibi teknolojik çözümlerin kullanılmasıyla bu dönüşüm daha da ileriye taşınabilir.
Kamusal alanların etkinliğini artırma ve trafik yoğunluğunu azaltma aktif hareketliliği de desteklemektedir.
Kentsel sorunlara yönelik geliştirilen bu tarz akıllı şehircilik çözümleri, iklim değişikliği etkilerini de azaltmaktadır.
Yorumlar kapalı.