Cascais Nasıl Daha Akıllı Bir Şehir Oldu?

Portekiz’in 230 bin nüfuslu sahil kenti Cascais, son yıllarda hem ulusal hem de uluslararası ölçekte “akıllı şehir” kavramının örnek uygulamalarından biri olarak dikkat çekiyor. Peki bu dönüşüm nasıl başladı, hangi adımlarla ilerledi ve hangi kazanımları sağladı? Microsoft Public Sector Future serisi kapsamında gerçekleşen “Future of Infrastructure” podcast’inin 16. bölümünde, Microsoft’tan Jeremy Goldberg’ün konuğu olan Cascais Belediye Başkan Yardımcısı (Deputy Mayor) Miguel Pinto Luz, tam da bu soruların yanıtlarını veriyor. Gelin, bu röportajdan yola çıkarak Cascais’in “daha akıllı bir şehir” olma yolculuğunu vaka analizi tadında inceleyelim.

Geleceğin Altyapısı: Neden Cascais?

Cascais, Portekiz’in başkenti Lizbon’a yaklaşık yarım saat mesafede, Atlantik kıyısında konumlanmış bir kent. Bir yandan turizm ve deniz kültürünün getirdiği doğal güzelliklere sahipken diğer yandan da hızla gelişen, eğitim ve sağlık altyapılarını güçlendirmeye odaklanmış bir belediye yönetimi tarafından idare ediliyor. Kentin “Bir günlüğüne, bir haftalığına veya bir ömür boyu yaşamak için en iyi yer” olma hedefi, aslında tüm dönüşüm projelerinin temel motivasyonu.

Cascais’i diğer belediyelerden ayıran önemli nokta, kentin yöneticilerinin “kaliteli yaşam” kavramını stratejik bir vizyon olarak benimsemesi. Eğitim, sağlık, ulaşım, güvenlik, sosyal hizmetler ve yeşil alanlar gibi konuların tamamını bütüncül bir “yaşam kalitesi” paketi olarak görüyor ve bunu ölçülebilir hedeflerle destekliyorlar.

Tarihî Bağlar ve Yeni Nesil Kamu Hizmeti

Röportajda, Cascais’in mevcut Belediye Başkan Yardımcısı olan Miguel Pinto Luz, kamudaki hizmet anlayışının aile köklerinden ve kendi eğitim geçmişinden nasıl etkilendiğini anlatıyor. 50 yıl önce Cascais’te turizm ve ekonomik gelişim konularında görev yapan büyükbabası, küçük yaşlarda çalışmaya başlayarak önemli başarılara imza atmış. Bu hikâyeden ilham alan Luz, bugün Cascais’i daha kapsayıcı, sosyal mobiliteyi destekleyen ve özel sektörle iş birliği yapmaya açık bir yönetime kavuşturmayı amaçlıyor.

Özel sektör ve kamu arasındaki “kutuplaşma”yı azaltmanın önemine değinen Luz, “Günümüzde OECD ülkelerinde GSYH’nin neredeyse yarısı kamu tarafından harcanıyor. Geri kalan yarısı da üretilen kamu politikalarının dolaylı veya doğrudan etkisi altında. Bu yüzden kamu ve özel sektörün el ele vermesi şart,” diyerek, şehirlerin akıllı dönüşümünde kamunun yenilikçi rolünü vurguluyor.

Stratejik Öncelikler: Eğitim ve Sağlık

Cascais’in kendini “en iyi yaşam yeri” olarak konumlandırma stratejisinin belki de en kritik adımı, eğitim ve sağlık alanlarındaki yatırımlar.

• Eğitim: Kentte 15 uluslararası okul bulunuyor. Buna ek olarak, kamu okullarına önemli teknolojik yatırımlar yapılıyor. Özellikle computational thinking (hesaplamalı düşünme) gibi yeni nesil yetkinliklerin erken yaşta verilmesi hedefleniyor. Bu yaklaşım, çocukların geleceğin mesleklerine hazırlanmasında kilit bir rol oynuyor.
• Sağlık: Şehir, temel sağlık hizmetlerini geliştirmekle kalmayıp 7/24 tıbbi danışmanlık ve evlere ilaç teslimatı gibi yenilikçi uygulamalar sunuyor. Böylece, sağlık sistemi sadece acil durumlar için değil, günlük yaşamın içinde de kolay erişilebilir hale geliyor.

Bu iki alandaki güçlü altyapı, Cascais’i hem yerli halk hem de yurtdışından gelen göçmenler ve yatırımcılar için cazip bir çekim merkezi yapıyor. Rusya’dan Brezilya’ya, Çin’den Orta Doğu ülkelerine kadar pek çok farklı milletten insan, güvenlik ve kaliteli yaşam beklentisiyle Cascais’i tercih ediyor.

Ulaşım Devrimi: Ücretsiz Toplu Taşıma

Cascais’in akıllı şehir vizyonunda en çok dikkat çeken projelerden biri de “ücretsiz toplu taşıma” hizmeti. Miguel Pinto Luz, “Free is free” ifadesiyle bu hizmetin finansman modeline de açıklık getiriyor:

• Şehir içindeki otopark ücretleri ve araç sahiplerinden alınan vergiler, ücretsiz toplu taşımayı fonluyor.
• Sistem, son iki yılda 100 yeni otobüsle güçlendirilmiş. Bu otobüsler ücretsiz Wi-Fi, telefon şarj istasyonları ve güvenlik kameralarıyla donatılmış durumda.
• Hem konforu hem de güvenliği artırılan otobüsler, kısa sürede yolcu sayısında ciddi bir artışa yol açmış: Proje başlangıcından bu yana toplu taşıma kullanımı %25, hatta son verilerle %60’ın üzerinde artış göstermiş.

Bu adım sadece kent içi trafiği rahatlatmakla kalmıyor, aynı zamanda karbon emisyonlarının azaltılmasına da büyük katkı sağlıyor. Böylece, Cascais’in “yaşam kalitesi” hedefiyle “sürdürülebilirlik” hedefi kesişmiş oluyor.

Sürdürülebilirlik Hedefi: 2030’da Net Sıfır

Cascais, iklim krizi ve çevresel sorunlara karşı da proaktif bir yaklaşım sergiliyor. Küresel politikalar bağlamında hedefleri net: 2030 yılına kadar “net sıfır” emisyona ulaşmak. Bu kapsamda:

• Temiz Enerji ve Hidrojen: Şehirde test edilen ilk hidrojenli otobüsler ve atık yakma tesisinde üretilen hidrojen enerjisi projeleri, Cascais’i yenilikçi teknolojiler için bir pilot bölgeye dönüştürüyor.
• Doğal Parklar ve Kıyı Koruma: Cascais sınırları içinde kalan doğa parkları, katı yasal koruma altında. Sahil şeridi düzenli olarak temizleniyor ve deniz ekosistemini koruyacak projelere öncelik veriliyor.

Bu hamleler, hem yerel halkın sağlığına hem de kentin turizm cazibesine katkı sağlıyor. Çünkü doğası ve sahiliyle ünlü olan Cascais, temiz çevre ve sürdürülebilirlik konularında kararlı adımlar atarak markasını güçlendiriyor.

Veri Odaklı Yönetim: Cascais Cockpit

Akıllı şehir vizyonunun teknoloji ayağında, tüm sensör ve veri akışının merkezi olarak yönetildiği “Cascais Cockpit” adı verilen operasyon merkezi dikkat çekiyor. Bu merkez, gerçek zamanlı veri takibiyle şehirdeki her türlü altyapıyı, ulaşımı, güvenliği, acil durumları ve çevre koşullarını izleme imkânı veriyor. Fakat Cascais Belediyesi’nin bakış açısı net: “Teknoloji bir amaç değil, araçtır.”

• SLA’ler ve Şeffaflık: Belediye yönetimi, Cascais Cockpit verilerini kullanarak vatandaşlarla “Hizmet Seviyesi Anlaşmaları” (SLA) imzalamayı planlıyor. Örneğin, yolunuzda bir çukur gördünüz ve bunu bildirdiniz; belediye belirli bir süre içinde sorunu çözmezse sorumluluk üstlenmeyi taahhüt ediyor. Bu, kamuda alışık olmadığımız düzeyde bir şeffaflık ve hesap verebilirlik anlamına geliyor.
• Vatandaş Katılımı: Katılım sadece veri bildirmekle sınırlı değil; katılımcı bütçe uygulamalarıyla (participatory budgeting) halkın kente dair proje önerilerinde bulunması ve bu projelere doğrudan oy vermesi teşvik ediliyor.

Bu sayede yönetim ile vatandaş arasındaki güven ilişkisi güçleniyor ve “akıllı şehir” kavramı salt teknolojik yenilikler değil, aynı zamanda demokratik katılımın artırılması şeklinde de kendini gösteriyor.

Bilgi Paylaşımı ve Küresel Ağlar

Cascais, kendi deneyimlerini başka şehirlerle paylaşma konusunda oldukça istekli. Miguel Pinto Luz, projelerin başarısını küresel ölçekte yaygınlaştırmak istediklerini şu sözlerle anlatıyor: “Biz bu yola erken çıktık ama gizli saklı hiçbir şeyimiz yok. Üniversitelerle ve özel sektörle iş birliği yaparak araştırmalar, yayınlar üretiyor ve sonuçları herkesle paylaşıyoruz.”

• Üniversite İş Birlikleri: Cascais’te yer alan Nova School of Business and Economics gibi dünyaca tanınmış okullarla birlikte araştırma ve yayınlar yapılıyor. Ayrıca Columbia Üniversitesi gibi uluslararası kurumlarla ortak çalışmalar yürütülüyor.
• Belediyeler Arası Platformlar: Şehir, dünya genelindeki çeşitli “Belediyeler Birliği” ve “CIO Alliance” gibi platformlara katılarak iyi uygulama örneklerini paylaşıyor, diğer şehirlerden de öğrenmeye devam ediyor.
• Özel Sektör ve Girişimler: Cascais, “9 girişimin 1’i başarılı olsa bile denemeye değer” mottosuyla kamusal bir risk sermayesi (VC) yaklaşımı benimsiyor. Yeni teknolojileri test etmek isteyen şirketler, doğrudan belediye ekibiyle temasa geçerek pilot projelere başlayabiliyor.

Sonuç: “Kaliteli Yaşam”ın Akıllı Şehirle Kesişimi

Cascais’in dönüşüm hikâyesi, şehirlerin “akıllı” olarak nitelendirilmesi için sadece sensörler, büyük veri analitiği veya dijital altyapıdan ibaret olmadığını gösteriyor. Burada asıl vurgu, “yaşam kalitesi”ni yükseltmek için tüm teknolojik ve yönetsel araçların seferber edilmesi. Ücretsiz toplu taşıma, güvenli ve modern araçlar, güçlü eğitim ve sağlık altyapısı, sürdürülebilir enerji projeleri ve vatandaş odaklı yönetim anlayışı, Cascais’i özgün bir başarı öyküsüne dönüştürüyor.

Elbette bu projelerin uygulanması sırasında bütçe, siyasi irade ve teknolojik entegrasyon gibi zorluklar yaşanıyor. Ancak Cascais örneği, doğru bir vizyon ve kararlı bir liderlikle, kentsel yaşamın en kritik alanlarında kayda değer ilerlemeler kaydedilebileceğini gösteriyor.

Şehrin “Bir günlüğüne, bir haftalığına veya bir ömür boyu yaşamak için en iyi yer” olma hedefine yönelik bu kararlılığı, Cascais’i sadece Portekiz’in değil, Avrupa’nın da örnek akıllı şehirlerinden biri hâline getiriyor. Önümüzdeki yıllarda bu dönüşümün sonuçları, daha fazla veriyle ölçülecek ve dünya genelindeki diğer kentler için ilham kaynağı olmayı sürdürecek gibi görünüyor.

Bu vaka analizi, Microsoft “Future of Infrastructure” podcast’inde Jeremy Goldberg ile Cascais Belediye Başkan Yardımcısı Miguel Pinto Luz arasında gerçekleşen röportajın öne çıkan kısımlarından derlenmiştir. Cascais’in sürdürülebilirlik, inovasyon ve sosyal refah odaklı akıllı şehir dönüşümüne dair detaylar, pek çok belediye ve kent yöneticisi için ufuk açıcı nitelikte. Dolayısıyla, akıllı şehir kavramını “insan odaklı” yaklaşım ve somut faydalarla harmanlayan Cascais’in deneyimleri, geleceğin kentlerini şekillendirmek isteyen herkesin dikkatle incelemesi gereken bir örnek sunuyor.