Akıllı Şehir Bileşenleri Nelerdir? Dünya ve Türkiye Örnekleri

Akıllı Şehir Bileşenleri Nedir?

Akıllı Şehir Bileşenleri (Smart City Components); kentsel stratejilerin daha iyi anlaşılması, analiz edilmesi, planlanması; akıllı şehir uygulamalarının ve akıllı şehir hedeflerinin sınıflandırılması amacıyla kullanılan interdisipliner ve çok yönlü fonksiyonel alanlardır.

Akıllı Şehir bileşenleri bir diğer ifade ile akıllı şehir fonksiyonel alanları genel olarak aşağıdaki gibidir;

• Akıllı Mobilite / Akıllı Ulaşım (Smart Mobility): Kentsel Hareketlilik, Ulaşım, Lojistik, Trafik Yönetimi gibi konular Mobilite (Hareketlilik) veya diğer adıyla akıllı ulaşım sistemleri alanında değerlendirilir. (Not: Aslında ‘akıllı ulaşım’ alanı, ‘hareketlik’ alanının bir alt kümesidir; ancak genel olarak ekosistemde bu şekilde de kullanıldığı görülmektedir.)
• Akıllı Çevre ve Enerji (Smart Environment, Smart Energy): Sürdürülebilirlik, Karbon Salımı, Karbon Emisyonu, Atık Yönetimi, Atık Su Geri Kazanımı, Akıllı Şebekeler, Yenilenebilir Enerji ve Geri Dönüşüm gibi konular Akıllı Çevre ve Akıllı Enerji alanlarında değerlendirilir.
• Akıllı Yaşam (Smart Living):Sağlık Hizmetleri, Eğitim, Kültür & Sanat, Sosyal Hizmetler ve Yapı Stoğu gibi konular akıllı yaşam alanında değerlendirilir.
• Akıllı Yönetişim (Smart Governance): Şeffaflık, Açık Veri, Katılımcılık gibi konular akıllı yönetişim alanında değerlendirilir. (Yönetim ifadesi yerine yönetişim ifadesinin kullanılmasının sebebi akıllı şehir anlayışının tek taraflı kent idaresi yönetimi yerine halkın katılımcı olduğu fikirlerinin karşılık bulduğu katılımcılık prensibinin benimsenmesidir.
• Akıllı Ekonomi (Smart Economy): Akıllı Şehirlerde Üretim, İnovasyon (Yenilik), İstihdam, Büyüme, Döngüsel Ekonomi, Finansman, Teşvik, Paylaşım Ekonomisi gibi konular Akıllı Ekonomi alanında değerlendirilir.
• Akıllı Güvenlik (Smart Security): Akıllı Şehirlerde güvenlik, güvenlilik, emniyet, fiziksel güvenlik, siber güvenlik ve altyapı güvenliği gibi konular akıllı güvenlik alanında değerlendirilir.

Akıllı Teknoloji (Smart Technology): Teknoloji akıllı şehirlerin bir bileşeni değildir. Teknoloji, akıllı şehir uygulamaları için altyapı görevi üstlenen bir etkinleştiricidir. (Daha fazla bilgi için: Akıllı Şehirlerde Kullanılan Teknolojiler)

URBASED Akıllı Şehirler Portalı olarak içeriklerimizi, Dünya’daki Akıllı Şehir Çözümlerini ve Türkiye’deki Akıllı Şehir Uygulama örneklerini yukarıdaki genel akıllı şehir bileşenlerine göre (alanlarına) sınıflandırıyoruz.

Akıllı şehir bileşenleri, kentsel yaşam kalitesini artırmak için stratejilerin ve uygulamaların daha doğru ve kolay bir şekilde geliştirilmesini sağlar. Akıllı şehirlerin işleyişini ve fonksiyonel alanlarını anlamak, şehirlerin ihtiyaçlarına yönelik etkili çözümler üretme sürecinde kritik bir rol oynar.

Dünya’da ve Türkiye’de farklı otoritelerce ve kullanım amaçlarına göre birçok farklı akıllı şehir bileşenleri örnekleri mevcuttur.

Farklı Akıllı Şehir Bileşenleri ve Örnekleri

Neden Çok Sayıda Akıllı Şehir Bileşenleri Sınıflandırması Var?

Akıllı Kent Bileşenleri tıpkı Akıllı Şehir Tanımları gibi şehirden şehre, otoriteden otoriteye değişiklik göstermektedir. Çünkü şehirlerin ihtiyaçları, öncelikleri, kimliği ve kültürleri farklılık gösterebilir.

Akıllı Şehir Bileşenleri sınıflandırmalarındaki bu farklılıklar, şehirlerin mevcut durumlarına ve uzun vadeli vizyonlarına göre şekillenir. Örneğin, Antalya şehri için “Turizm” bir ana fonksiyonel alan olarak öne çıkabilirken, Kocaeli şehri için ana fonksiyonel alan yani öncelikli bir bileşen olmayabilir.

Bu çeşitlilik, şehirlerin Akıllı Şehirler yaklaşımına bakış açıları, stratejik hedefleri ve uygulama politikaları ile doğrudan ilişkilidir. Şehirler, kendi spesifik ihtiyaçlarına göre akıllı şehir bileşenlerini belirleyerek, kentsel sorunları daha etkin bir şekilde çözme ve yaşam kalitesini artırma fırsatına sahip olur. Öyle ki her kentin iklim değişikliğinin etkilerine maruz kalma boyutu dahi aynı değildir. Bu bağlamda, her şehrin akıllı şehir bileşenleri, o şehrin özellikleri, hedefleri ve stratejik öncelikleri doğrultusunda özelleştirilir.

Özetle, Akıllı Şehir Bileşenleri, şehirlerin fonksiyonel alanlarını daha iyi anlamak ve etkili stratejiler geliştirmek için kritik bir yapı taşını temsil eder. Bu bileşenler, şehirlerin akıllı şehir politikalarına uygun olarak yapılandırılır ve bu yapılandırma, her şehrin benzersiz ihtiyaçlarına ve hedeflerine hizmet eder.

Akıllı Şehir Bileşenleri (Fonksiyonel Alanları) Örnekleri

Her kurum ve şehir uygulamalarını ve stratejilerini farklı akıllı şehir alanlarına göre sınıflandırabildiği için bu başlıkta farklı Ülke, Şehir ve Kurumların akıllı şehir alanlarına dair örnekler vereceğiz.

İstanbul Büyükşehir Belediyesi

İstanbul Büyükşehir Belediyesi 8 Fonksiyonel Alan ve 3 Etkinleştirici olmak üzere 11 Bileşen belirlemiştir:

Fonksiyonel Alanlar

• Çevre
• Enerji
• Mobilite
• Yaşam
• İnsan
• Ekonomi
• Güvenlik
• Yönetişim

Etkinleştiriciler

• Bilgi ve İletişim Teknolojileri
• Organizasyon ve İnsan Kaynakları
• Finans

Kaynak: 2030 İstanbul Akıllı Şehir Stratejik Planı

Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Akıllı Şehir Bileşenleri

2020 – 2023 Ulusal Akıllı Şehirler Stratejisi ve Eylem Planı kapsamında Akıllı Şehir Yönetimi ve Akıllı Şehir Uygulamaları olmak üzere iki ana başlık altında 21 bileşen belirlenmiştir.

Akıllı Şehir Yönetimi

• Yönetişim
• Strateji Yönetimi
• Politika Yönetimi
• Bütüncül Hizmet Yönetimi
• İş Yönetimi

Akıllı Şehir Uygulamaları

• Akıllı Çevre
• Akıllı Güvenlik
• Akıllı İnsan
• Akıllı Yapılar
• Akıllı Ekonomi
• Akıllı Mekân Yönetimi
• Akıllı Sağlık
• Akıllı Yönetişim
• Bilgi Teknolojileri
• Akıllı Ulaşım
• Akıllı Enerji
• İletişim Teknolojileri
• Bilgi Güvenliği
• Akıllı Altyapı
• Afet ve Acil Durum Yönetimi
• Coğrafi Bilgi Sistemleri

Avrupa Parlamentrosu Akıllı Şehir Bileşenleri

Avrupa Birliği Mapping Smart Cities in the EU isimli raporunda Akıllı Şehir yaklaşımını 3 Bileşen ve 6 Karakteristik ile ele alıyor.

Bileşenler

Teknoloji faktörleri

• Fiziksel Altyapı
• Akıllı Teknolojiler
• Mobil Teknolojiler
• Sanal Teknolojiler
• Dijital Ağlar

İnsan Faktörleri

• İnsan Altyapısı
• Sosyal Sermaye

Kurumsal Faktörler

• Yönetişim
• Politika
• Yönetmelikler ve Yönergeler

Karakteristikler

• Akıllı Ekonomi
• Akıllı İnsan
• Akıllı Yönetişim
• Akıllı Yaşam,
• Akıllı Hareketlilik
• Akıllı Çevre

BSI (British Standards Institution) Akıllı Şehir Bileşenleri

BSI Britanya Standartlar Enstitüsü “PAS 181 Smart city framework – Guidance for decision-makers in smart cities and communities” (Akıllı Şehir Çerçevesi – Akıllı Şehirler ve Topluluklarda Karar Vericiler için Rehber) isimli dokümanında Akıllı Şehir Çerçeve Modeli kapsamında 12 farklı akıllı şehir bileşeni tanımlanmıştır:

• Enerji
• Atık
• Su
• İletişim
• Güvenlik ve Acil Durum
• Eğitim ve Öğretim
• Ulaşım
• Sağlık
• Sosyal Hizmetler
• Barınma
• Çevre
• Finans ve Ekonomi

ISO (International Organization for Standardization) Akıllı Şehir Bileşenleri

ISO Uluslararası Standardizasyon Örgütü tarafından 17 Akıllı Şehir Bileşeni belirlenmiştir;

• Ulaşım
• Eğitim
• Çevre
• Enerji
• Finans
• Ekonomi
• Yangın ve Acil Müdahale
• Yönetişim
• Sağlık
• Güvenlik
• Rekreasyon
• Barınma
• Telekomünikasyon ve Yenilik
• Suyun Yeniden Kullanımı
• Katı Atık
• Kent Planlama
• Atık Su

ITU (International Telecommunication Union) Akıllı Şehir Bileşenleri

ITU Uluslararası Telekomünikasyon Birliği tarafından 6 ana bileşen belirlenmiştir.

• Yaşam Kalitesi,
• Verimlilik,
• Bilgi ve İletişim Teknolojileri (BİT),
• Çevresel Sürdürülebilirlik,
• Eşitlik ve Sosyal İçerme
• Fiziksel Altyapı

TU WIEN (Technische Universität Wien) Akıllı Şehir Bileşenleri

Viyana Teknik Üniversitesi Avrupa Birliği Avrupa Orta Ölçekli Şehirler için Akıllı Şehir Sıralama Modeli Raporu kapsamında 6 bileşen belirlenmiştir:

1. Akıllı Ekonomi (Rekabet Gücü)
   Yenilikçi ruh, Üretkenlik, Uluslararası uyum, Girişimcilik, İş gücü piyasası, Şehir imajı
2. Akıllı İnsan (Sosyal ve insani Boyut)
   Açık akıl, Eğitim, Sosyal ve etnik çeşitlilik, Hayat boyu öğrenme düzeyi
3. Akıllı Yönetişim (Katılımcılık)
   Politik farkındalık, Şefaf ve verimli yönetim, Özel ve Kamusal hizmetler
4. Akıllı Mobilite (Ulaşım, Bilgi İletişim Teknolojileri)
   Sürdürülebilir taşıma sistemleri, Ulusal ve Yerel erişebilirlik, Teknoloji altyapısı
5. Akıllı Çevre (Doğal Kaynaklar)
   Sürdürülebilir kaynak yönetimi, Hava kalitesi, Ekolojik farkındalık
6. Akıllı Yaşam (Yaşam Kalitesi)
   Kültürel olanaklar, eğitim imkanları, Turistik imkanlar ve faaliyetler, kişisel güvenlik, konut kalitesi, sosyal dayanışma, eğitim donanımları, sağlık şartları

Singapur Akıllı Şehir Bileşenleri

Singapur, tek şehirden oluşan bir ülke olduğu için, Akıllı Şehir (Smart City) kavramından ziyade Akıllı Ulus (Smart Nation) kavramını benimsemiştir. Singapur, Dijital Toplum, Dijital Ekonomi ve Dijital Hükümet ekseninde 5 bileşen belirlemiştir.

1. Sağlık
2. Ulaşım
3. Kentsel Çözümler
4. Finans
5. Eğitim

Boyd Cohen Akıllı Şehir Bileşenleri (Cohen Çemberi)

Boyd Cohen tarafından geliştirilmiş olan Cohen Çemberi Akıllı Şehir Bileşenleri içerirken aynı zamanda bileşenlere ilişkin Eylemler ve Göstergeler setini de belirtmiştir.

Boyd Cohen Akıllı Şehir sistematik bakış açısını 6 bileşen ve bunlara ilişkin 18 Eylem ve Gösterge ile açıklamıştır:

Akıllı Ekonomi

• • Girişimcilik ve İnovasyon
  • Üretkenlik
  • Karşılıklı Yerel ve Global Bağlantı

Akıllı Çevre

• • Yeşil Binalar
  • Yeşil Enerji
  • Yeşil Kentsel Planlama

Akıllı Yönetim

• • Etkin Tedarik ve Talep Politikası
  • Şeffaflık ve Açık Veri
  • BİT ve e-Devlet

Akıllı Yaşam

• • Kültürel Canlılık ve Mutluluk
  • Güvenlik
  • Sağlık

Akıllı Mobilite

• • Çok Modlu Erişim
  • Önceliklendirilmiş ve Motorsuz Seçenekler
  • Uyumlu Bilgi İletişim Teknolojileri

Akıllı İnsan

• • 21. Yüzyıl Eğitimi
  • Kapsayıcı Toplum
  • Yenilikçiliğin Desteklenmesi

Dünya Ekonomik Forumu’nun Akıllı Şehir Bileşenleri Sınıflaması (WEF, 2020) şu şekildedir:

Dünya Ekonomik Forumu (WEF) Akıllı Şehir Bileşenleri Sınıflaması

Çevre

• Hava Kirliliğinin Önlenmesi
• Arazi Koruma ve Rehabilitasyonu
• Su Koruma ve Rehabilitasyonu
• Biyoçeşitliliğin Korunması ve Rehabilitasyonu
• Kentsel Dayanıklılık ve İklim Değişikliğine Uyum

Kamu Yönetimi

• Şehir Planlama
• Şehir İşlemleri ve Finans
• Vatandaş Katılımı

İş & Ekonomi

• Kentsel İş Ortamı
• Özel Sektör Katılımı
• Rekabetçi Bir Ekonominin Geliştirilmesi
• Yeşil Büyüme

Altyapı & Hizmetler

• Su
• Atık
• Hareketlilik, Ulaşım ve Coğrafi Erişebilirlik
• Bilgi İletişim Teknolojisi Bağlantısı
• Enerji
• Gayrimenkul
• Eğitim, Sağlık, Sosyal, Toplum ve Eğlence

Toplum

• Kamu Güvenliği ve Güvenlik
• Sağlık Önlemi
• Erişim Kullanımı ve Eğitimi Tamamlama
• Demografik Değişim

Kaynak: World Economic Forum

Sonuç

Bu yazıda, akıllı şehir bileşenlerinin neler olduğunu, fonksiyonel alanların akıllı şehir stratejilerinin geliştirilmesindeki rolünü ve sınıflandırmaların neden çeşitlendiğini inceledik.

Akıllı şehirler hakkında daha detaylı bilgi edinmek için; 👉 Akıllı Şehirler Hakkında Bilmeniz Gereken Her Şey başlıklı yazımızı okumanızı tavsiye ederiz.